Uitdaging 3: De economische crisis

‘Goede tijden, slechte tijden: een sterk pensioen in beide.’

Wel of niet korten op pensioenen?

Wij vinden korten bij veruit de meeste pensioenfondsen niet nodig. Als een fonds zelf nog genoeg vermogen heeft om te herstellen, waarom zou je dan de mensen belasten met het korten op hun pensioenuitkering of pensioenrechten? Dat is voor niemand goed in deze tijd, omdat het ten koste gaat van de koopkracht en het de mensen bovendien alleen maar meer onzekerheid geeft. En dat werkt alleen maar slechter voor het herstel van de economie, omdat mensen dan de hand op de knip houden.

We kijken natuurlijk wel realistisch naar de stand van zaken bij de pensioenfondsen. Als een fonds echt in de problemen zit, dan is deze drastische maatregel wel noodzakelijk. FNV Bondgenoten wil dat korten op pensioenen echt alleen in het uiterste geval gebeurt als er echt sprake is van een grove achterstand op het herstelplan. Wij vinden afstempelen bij een achterstand die kleiner is dan 5 % op zijn minst discutabel, omdat de verandering van de rente daarop een hele grote invloed heeft. Als de rente morgen stijgt, kan het fonds zo maar weer boven het herstelpad zitten. Veel belangrijker is om te kijken hoe goed de herstelcapaciteit van het fonds is. Kan het pensioenfonds goed herstellen zonder dat daarvoor de rente heel veel moet stijgen, dan is de situatie anders dan bij een fonds waar dat niet zo is. Is de achterstand op het herstelplan meer dan 10%, dan doet een pensioenfonds er goed aan wel maatregelen te nemen. Wij hopen natuurlijk dat dit niet nodig is.

Het rendement van de pensioenen

Het effect zoals we dat nu zien is door de crisis met een extreem lage rente en lage koers van de euro veroorzaakt. Daarnaast hebben we te maken met een stijgende levensverwachting. Dit alles heeft ook gevolgen voor de zogenaamde dekkingsgraad van pensioenfondsen. Dat rekenmodel kun je vergelijken met geld dat je bijvoorbeeld opzij wil leggen om over tien jaar een studie van je kind te kunnen betalen.

Stel je wilt dan 1000 euro hebben. Bij 2% rente moet je nu 820 euro opzij zetten. Zou de rente 3,5 % rente zijn dan heb je nu maar 710 euro nodig. Bij pensioenfondsen werkt dat op een zelfde manier. Bijvoorbeeld PME, het fonds van de metaalsector, kende het laatste half jaar een vermogensgroei van 8 procent. Maar doordat de rente nu zo laag is, is de dekkingsgraad toch gedaald. Hierdoor krijg je een vertekend beeld. Als de rente iets omhoog gaat is de opbrengst later beter. Uiteindelijk bepaalt het rendement van het pensioenfonds of ze in de toekomst alle pensioenen kunnen betalen.

Bankenbeleid mag niet ten koste gaan van de pensioenen

Wij willen niet dat de rekening van de crisis bij de werknemers gelegd wordt door het gebruik van dagkoersen door pensioenfondsen. Met een rente die heel erg veel beweegt: dit rentebeleid wordt niet bepaald door pensioenfondsen, maar door centrale banken. Zij voeren een monetair beleid om de economie te stimuleren en houden de rente laag. Het is daarom niet eerlijk dat de mensen hiervoor de rekening (dubbel) zouden moeten betalen via hun pensioen.

Economische groei beste recept tegen lage dekkingsgraden

De lage dekkingsgraad van veel fondsen is een direct gevolg van de crisis en de naweeën daarvan, waaronder de lage rente, minstens deel veroorzaakt door zeer stevig ingrijpen van de Europese staten. De stijgende levensverwachting doet de dekkingsgraden nog wat extra dalen. Iets wat in het verleden niet op viel toen fondsen rond de 130 à 140 % dekkingsgraad hadden. Een daling van een paar procent viel niemand op en werd vaak met rendementen weer goedgemaakt.  

Pogingen om de dekkingsgraad via extra premies te verhogen zetten weinig zoden aan de dijk in de meeste fondsen. De premies zijn relatief laag ten opzichte van het vermogens, zeker geldt dat voor een extra premie om het vermogenstekort te dekken. Vermogensgroei bij de meeste fondsen is uitsluitend mogelijk via rendement, bijvoorbeeld door het economisch herstel, dat langzaam zichtbaar wordt.

Kostendekkende pensioenpremie

De pensioenfondsen hebben op dit moment veel last van de lage rente, die op grond van de wet moet worden gehanteerd. Wij vinden het onacceptabel dat op basis van een momentopname van de rente, de pensioenuitkeringen van onze leden en miljoenen anderen verlaagd zouden worden.. Dit hebben we samen met andere organisaties duidelijk kunnen maken aan minister Kamp. De pensioenfondsen mogen ook volgend jaar blijven werken met een aangepaste rente voor de kostendekkende premie van het pensioen.

Maar daarmee is nog niet de lage dekkingsgraad als gevolg van de lage rente opgelost. We willen daarom bereiken dat pensioenfondsen mogen rekenen met een trendmatige rente over meer jaren, zodat die niet per dag op en neer schommelt. Dat vinden wij veel beter passen bij het doel waarmee pensioenfondsen zijn opgericht door werknemersorganisaties en werkgevers, namelijk op de lange termijn een inkomen bieden aan opeenvolgende generaties gepensioneerden, nabestaanden en arbeidsongeschikten.

Indexering

Met een hogere rente hebben we nog niet bereikt dat we de pensioenen mee kunnen laten stijgen met de prijs- of loonontwikkeling (= indexeren). De vraag is zelfs of dat de komende jaren wel kan. Daarnaast heeft de toegenomen levensverwachting en de schok op de financiële markten de geldbuffers van pensioenfondsen aangetast. We betalen nu al met elkaar extra premie, maar ook daar zit een bepaalde grens aan. En zelfs wanneer we een hogere rente mogen hanteren, dan nog moeten we samen oplossingen zoeken voor de sterk gestegen levensverwachting en de schokken op de financiële markten.