Dossiers > Crisis te lijf > AOW flexibel met 65 jaar > Achtergronden

'Van Dam is nog steeds blind'

Het is belangrijk dat de afbraak van de verzorgingsstaat aandacht krijgt, reageert econometrist Thomas Colignatus op het interview met Marcel van Dam in DUS. Maar, meent de oud-medewerker van het CPB, voormalig PvdA-lid en secretaris van het Samuel van Houten Genootschap, "helaas biedt Van Dam geen goede oplossing."

Het januari-nummer van DUS geeft Marcel van Dam vier pagina's voor zijn "kruistocht tegen de afbraak van de welvaartsstaat". Het is belangrijk dat die afbraak aandacht krijgt want wanneer je het probleem niet ziet dan luisteren mensen ook niet naar mogelijke oplossingen. Helaas biedt Van Dam geen goede oplossing en leidt hij eigenlijk de aandacht af van wat wel een goede oplossingsaanpak zou zijn.

Van Dam kost Bos kiezers
Vice-premier Wouter Bos zal niet graag horen dat zijn PvdA de beginselen heeft verlaten en beter opgeheven kan worden. Marcel van Dam (1938), ooit een van de mogelijke opvolgers van Den Uyl, heeft eind 2003 het lidmaatschap van de PvdA opgezegd en zijn aanhoudende kritiek kost Bos kiezers. In het boek Niemands land. Biografie van een ideaal legt Van Dam verantwoording af. Hij maakt de balans op van dertig jaar hervorming van de verzorgingsstaat en concludeert dat de neoliberale sanering een nieuwe sociale kwestie heeft geschapen. Meer dan een miljoen onrendabelen zijn buitengesloten uit de samenleving en leiden een vernederend bestaan.

Vrees voor onrendabelen
Nu het kabinet met 20 werkgroepen op zoek is naar 35 miljard aan bezuinigingen vreest Van Dam voor hun lot. Van Dam erkent de laatste decennia zelf blind te zijn geweest. Zijn boodschap is: PvdA maar ook CDA en sociaal liberalen in VVD en D66 zijn zo nog steeds blind - of deze partijen moeten eerlijker zeggen wat ze echt willen. Wie Niemands land op zich laat doordringen ziet een krachtige aanklacht tegen het verlies aan idealen in Den Haag en een warm pleidooi voor het idee van een samenleving: een land dat aan mensen toehoort die samen voor elkaar zorgen.

Sterke aanklacht, zwakke oplossing
Zo sterk als de aanklacht is zo zwak is zijn oplossing. Zijn voornaamste voorstel is een kosten-baten analyse van de verzorgingsstaat, het liefst via een parlementaire enquête. Met de 20 werkgroepen erbij krijgt het Centraal Planbureau het dus druk. Van Dam levert zich zo over aan oordelen van veelal neoliberalen en een instituut dat hij juist bekritiseert.

Dure maatregel
Vooruitlopend op de uitkomst kiest Van Dam voor een gedeeltelijke basisuitkering. Maar iemand met een gedeeltelijke basisuitkering kan nog steeds werkloos raken, buitengesloten worden en tot armoe vervallen. Het is ook een dure maatregel - denk bijv. aan huisvouwen en studenten, niet direct de zwakken in de samenleving. Voor laagproductieven wil Van Dam de basisuitkering inzetten voor verlaging van de lasten op het minimumloon, maar waarom niet daarmee volstaan ?

Laagproductieven in de wielen
In feite is de bijstand al een soort basisuitkering, we zijn er echter nog niet in geslaagd om dit goed te laten aansluiten op arbeidsmarkt en participatie. Van Dam verwoordt eerder een aanklacht tegen bureaucratie en niet zozeer tegen gebrek aan idealen, want het zijn vaak idealisten die zulke bureaucratie scheppen. Het kabinet Den Uyl heeft de zaak voor de laagproductieve werknemers danig in de wielen gereden.

Eerst economie studeren
Van Dam is socioloog en hij beantwoordt de economen op eigen terrein met vele statistieken. Van Dam verwijt economen dat zij ofwel de feiten negeren ofwel niet langer sociale beginselen hanteren. Maar zo makkelijk ligt het niet. Economen over de hele linie zijn op wetenschappelijke grond overtuigd geraakt van het belang van neoliberale inzichten. PvdA-economen zoals Flip de Kam, Rick van der Ploeg, Bas Jacobs, Paul Tang, maar ook Wouter Bos zelf, produceren neoliberale teksten over de prikkel tot werken en het verkleinen van de afstand tot de arbeidsmarkt door studie en training. Wil Van Dam hierover het debat voeren dan moet hij economie gaan studeren.

Onwetendheid en begrippenapparaat
Wouter Bos bevestigt in zijn Den Uyl lezing: "(…) dat 80% van de toonaangevende economen in Nederland lid is van de PvdA maar dat 80% van onze achterban grote moeite heeft met de economische recepten waar zij mee leuren. Dat ligt ongetwijfeld allereerst aan de relatieve onwetendheid van die achterban maar minstens zozeer aan het begrippenapparaat waar de gemiddelde econoom zich van bedient. Dat is in essentie neoliberaal en heel den Haag is ervan doordrongen."

Dubieuze kritiek
Bos geeft vervolgens de kritiek: "Het leidt tot een constante overschatting van de zegeningen van de markt en een constante onderschatting van de baten van overheidsinterventie. En de crisis heeft ons geleerd hoe gevaarlijk die zienswijze kan zijn." Deze kritiek van Bos is dubieus. Klaarblijkelijk heeft hij geleerd van de kredietcrisis maar niet van 30 jaar armoede en uitsluiting aan de onderkant van de arbeidsmarkt. En mismanagement op de financiële markten heeft nog steeds niet de economische wetenschap als zodanig gediskwalificeerd. Alleen de beoefening faalde.

Van Dam verwart wetenschap en politiek
Je blijft economen nodig hebben, maar politici moeten wel naar de juiste economen luisteren. (Zie bijv. de blog Buiter leest Bos de les, op Z24). Van Dam verwart wetenschap met politiek. Alleen als politicus heeft hij gelijk dat de overheid altijd meer belasting kan heffen om de sociaal zwakkeren een beter leven te geven. Maar daar zit een prijskaartje aan. Het idee van een kosten-baten analyse is dan terecht - maar wel héél omvattend.

Kritische economomen genegeerd
Kernpunt van het antwoord aan Van Dam luidt dat hij nog steeds blind is. In de afgelopen dertig jaar was dat deel van het probleem en dat is nog niet opgelost. Van Dam heeft wel de PvdA verlaten maar nog niet de houding veranderd. Hij spreekt deskundigen en pleit voor onderzoek maar laat tegelijk blijken dat hij het antwoord al weet. Het gevolg is dat hij onvoldoende literatuurstudie doet en onvoldoende diep graaft. Van Dam moet het veelal doen met economen die ook het risico van de kredietcrisis niet zagen maar er zijn er die ook daarvoor waarschuwden. Negeren van kritische economen, daar zit het probleem.

Hier past krachtig protest
Niemands land is mij sympathiek Ten eerste doordat ik de PvdA al in 1991 verliet toen deze zijn beginselen verliet (en niet pas in 2003). Ten tweede doordat ik op het Centraal Planbureau al in 1990 adviseerde tot een parlementaire enquête naar de massale werkloosheid en de rol daarbij van het CPB zelf. Dat artikel mocht ik presenteren aan universiteiten maar niet bij de Wiardi Beckman Stichting van de PvdA. Dat artikel werd door de CPB-directie van bespreking tegengehouden en ik werd met machtsmisbruik en onwaarheden ontslagen. Hier past krachtig protest.

Gebrek aan respect voor wetenschap
Mijn analyse over de werkloosheid is nog steeds zo actueel als maar kan zijn, ook in het licht van de kredietcrisis. Het probleem met Van Dam is een probleem met heel Nederland. De eigenlijke discussie gaat over het gebrek aan respect voor de wetenschap. In Haagse kringen wordt dat respect wel met de mond beleden maar wanneer het erop aankomt is het er niet. Mijn advies is een uitbreiding van de Trias Politica met een grondwettelijk Economisch Hof op wetenschappelijke grondslag. Wat zou Van Dam van dit antwoord vinden ?

Deze tekst is gebaseerd op Iedereen Blij, een antwoord op Niemands land

Het Samuel van Houten Genootschap is het wetenschappelijk bureau van het Sociaal Liberaal Forum

Bijlagen:

• DUS 1 - interview Van Dam.pdf

  Weet u zeker dat de bijlage "DUS 1 - interview Van Dam.pdf" verwijderd mag worden?

  X